ظهور هوش مصنوعی مولد و مدلهای زبانی بزرگ، نه تنها پارادایمهای نرمافزاری را تغییر داده است، بلکه مهندسی زیرساختهای فیزیکی را با چالشی بیسابقه روبرو کرده است. امروزه، مراکز داده دیگر صرفاً مجموعهای از سرورها و تجهیزات ذخیرهسازی نیستند، بلکه به «کارخانههای هوش مصنوعی» تبدیل شدهاند که در آنها محاسبات با مقیاسی فراتر از تصور انجام میشود.
در این میان، پروژه «استارگیت» (Stargate) به عنوان جسورانهترین و گرانترین طرح زیرساختی تاریخ فناوری شناخته میشود. این پروژه که حاصل همکاری استراتژیک مایکروسافت و OpenAI است، با هدف ایجاد یک ابرکامپیوتر در تراز هوش عمومی مصنوعی (AGI) طراحی شده و برآورد میشود که هزینهی آن در فازهای نهایی به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار و در افق چهارساله به ۵۰۰ میلیارد دلار برسد.
پروژه استارگیت که در ژانویه ۲۰۲۵ به طور رسمی معرفی شد، فراتر از یک دیتاسنتر ساده است؛ این پروژه یک تلاش ملی و بینالمللی برای تضمین رهبری ایالات متحده در حوزه هوش مصنوعی محسوب میشود. این ابتکار عمل تحت یک نهاد حقوقی جدید به نام Stargate LLC شکل گرفته است که ترکیبی از غولهای فناوری و سرمایهگذاران استراتژیک را در بر میگیرد.
هدف نهایی این پروژه، دستیابی به ظرفیت محاسباتی خیرهکنندهی ۱۰ گیگاوات (GW) است؛ مقداری که برای تامین انرژی بیش از ۷.۵ میلیون خانه کافی است.شالوده این همکاری بر پایه نیاز مبرم OpenAI به قدرت محاسباتی عظیم برای آموزش نسلهای بعدی مدلهای هوش مصنوعی استوار است.
در حالی که دیتاسنترهای فعلی با هزینههایی در مقیاس صدها میلیون دلار ساخته میشوند، استارگیت هزینهای ۱۰۰ برابر بیشتر را طلب میکند که ناشی از پیچیدگیهای فنی در تامین چیپها، سیستمهای سرمایشی و منابع انرژی پایدار است.
پروژه استارگیت یک کنسرسیوم چندجانبه است که هر یک از اعضای آن، بخشی حیاتی از این پازل عظیم را تامین میکنند. بر اساس توافقات انجام شده، نقشها به شرح زیر تقسیم شده است:
| نام شریک | مسئولیت اصلی | نقش در زنجیره ارزش |
|---|---|---|
| OpenAI | مدیریت عملیاتی | نیازسنجی محاسباتی و استقرار مدلهای هوش مصنوعی |
| SoftBank | مسئولیت مالی | تامین نقدینگی و مدیریت سرمایهگذاری تحت رهبری ماسایوشی سون |
| Microsoft | زیرساخت و رایانش ابری | ارائه خدمات آژور (Azure) و همکاری در طراحی سیستمها |
| Oracle | ظرفیت دیتاسنتر و کلود | تامین ۴.۵ گیگاوات ظرفیت و مدیریت پردیسهای خاص |
| MGX (ابوظبی) | سرمایهگذار استراتژیک | تزریق سرمایه (حدود ۷ میلیارد دلار) و تسهیل روابط جهانی |
| NVIDIA | تامین سختافزار | ارائه میلیونها پردازنده گرافیکی Blackwell و Rubin |
تحلیل عمیق این شراکت نشان میدهد که مایکروسافت اگرچه همچنان شریک اصلی OpenAI باقی میماند، اما در پروژه استارگیت، انحصار مایکروسافت به عنوان تنها تامینکننده ابری تغییر کرده است. طبق قراردادهای جدید، مایکروسافت دارای «حق اولویت» (ROFR) است؛ به این معنا که اگر OpenAI بخواهد دیتاسنتر جدیدی بسازد، ابتدا باید پیشنهاد آن را به مایکروسافت بدهد و تنها در صورت عدم توافق، میتواند با سایر شرکتها مانند اوراکل وارد مذاکره شود.
توسعه ابرپروژه استارگیت به صورت یک فرآیند مرحلهبندی شده طراحی شده است تا ریسکهای فنی و مالی کاهش یابد. این نقشه راه شامل ۵ فاز اصلی است که در حال حاضر شرکتها در میانه فاز سوم آن قرار دارند.
این مقیاسبندی نشاندهنده چالشهای عظیم در مهندسی برق و مکانیک است. برای کسبوکارهای ایرانی که به دنبال الگوبرداری از این استانداردها هستند، شرکت فیدار کوثر با تکیه بر دانش روز، مشاورههای تخصصی در زمینه طراحی و پیادهسازی دیتاسنترهای استاندارد بر اساس Tier 1 تا Tier 4 ارائه میدهد تا زیرساختهایی با قابلیت اطمینان بالا ایجاد شود.
یکی از بزرگترین موانع در ساخت دیتاسنترهای هوش مصنوعی (AI Data Centers)، اشتهای سیریناپذیر آنها برای انرژی الکتریکی است. در حالی که دیتاسنترهای سنتی مصرفی در حد چند ده مگاوات دارند، خوشههای استارگیت برای بارهای چند گیگاواتی طراحی شدهاند. برای مثال، سایت ابیلین در تگزاس برای ۱.۲ گیگاوات برق طراحی شده است که به تنهایی معادل خروجی یک نیروگاه هستهای بزرگ است.
برای تامین پایدار و کربنصفر این حجم از انرژی، سام آلتمن و شرکایش به سمت راهحلهای رادیکال حرکت کردهاند:
در چنین مقیاسی، طراحی سیستمهای برق و یوپیاس (UPS) و انتخاب سایزینگ کابل بر اساس استانداردهایی نظیر IEC60364-5-52 اهمیت حیاتی مییابد. متخصصان فیدار کوثر با استفاده از ابزارهای محاسبات آنلاین، دقیقترین برآوردها را برای ترانسفورمرها و ژنراتورهای پشتیبان ارائه میدهند تا پایداری ۱۰۰ درصدی دیتاسنتر تضمین شود.
در دیتاسنترهای هوش مصنوعی، تراکم حرارتی در هر رک به مرزهایی رسیده است که سیستمهای سرمایش مبتنی بر هوا (Air Cooling) دیگر کارایی ندارند. پردازندههای گرافیکی مدرن مانند NVIDIA H100 یا سری Blackwell، حرارت بسیار زیادی تولید میکنند که دفع آن نیازمند سیالات با ظرفیت حرارتی بالاست.
بر اساس قوانین فیزیک، آب ۳,۳۰۰ برابر بیشتر از هوا ظرفیت حمل حرارت دارد. زمانی که توان مصرفی هر رک از ۴۰ کیلووات فراتر رود، استفاده از فنها برای جابجایی هوا نیازمند سرعتی در حد طوفانهای درجه ۲ است که هم انرژی بسیار زیادی مصرف میکند و هم نویز صوتی غیرقابل تحملی ایجاد مینماید. در پروژه استارگیت، از متدهای زیر برای مدیریت حرارت استفاده میشود:
استفاده از این فناوریها میتواند مصرف انرژی بخش سرمایش را تا ۹۰ درصد کاهش دهد و شاخص PUE را به عدد ۱.۰۳ یا کمتر برساند. شرکت فیدار کوثر با تخصص در اجرای راهروهای گرم و سرد بسته و نصب چیلرهای پیشرفته، پیشرو در ارائه راهکارهای نوین سرمایشی در بازار داخلی است.
برای اتصال میلیونها پردازنده گرافیکی در دیتاسنتر استارگیت، نیاز به شبکهای با پهنای باند فوقالعاده و تاخیر (Latency) در حد میکروثانیه است. در حال حاضر دو قطب اصلی در این حوزه وجود دارد: انویدیا با پروتکل انحصاری InfiniBand و کنسرسیوم اولترا اترنت (UEC) با استاندارد باز اترنت.
گزارشها نشان میدهد که OpenAI برخلاف مایکروسافت که از اینفینیبند استفاده میکند، تمایل زیادی به استفاده از شبکه اترنت در استارگیت دارد. دلایل این تصمیم عبارتند از:
برای بهبود عملکرد اترنت در کاربردهای هوش مصنوعی، تکنولوژیهایی مانند RoCE (RDMA over Converged Ethernet) به کار گرفته میشوند تا تاخیر شبکه به حداقل برسد و دسترسی مستقیم به حافظه میسر شود.
انتخاب محل احداث دیتاسنترهای استارگیت بر اساس دسترسی به انرژی ارزان، زمینهای وسیع و قوانین حمایتی صورت گرفته است. ایالت تگزاس به دلیل زیرساختهای انرژی قوی و حضور شرکتهایی مانند Crusoe Energy، به عنوان قلب تپنده این پروژه انتخاب شده است.
این پروژهها نه تنها قدرت محاسباتی فراهم میکنند، بلکه باعث ایجاد صدها هزار شغل در حوزههای ساختوساز، برقکاری و عملیات دیتاسنتر میشوند. برای کسانی که به دنبال اشتغال یا سرمایهگذاری در این حوزه هستند، آموزشهای تخصصی و آشنایی با استانداردهای طراحی دیتاسنتر که در وبسایت فیدار کوثر ارائه میشود، یک نقطه شروع عالی است.
در سطح ژئوپلیتیک، پروژه استارگیت به عنوان «زرادخانه دموکراسی قرن بیست و یکم» توصیف شده است. دولت ایالات متحده با حمایت از این پروژه، به دنبال حفظ برتری خود در برابر رقبا (به ویژه چین) است. حاکمیت محاسباتی (Compute Sovereignty) به این معناست که تمام مراحل آموزش و اجرای مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی باید در داخل مرزهای جغرافیایی و تحت قوانین امنیتی ملی انجام شود.
سرمایهگذاری MGX ابوظبی در این پروژه نیز نشاندهنده تمایل کشورهای حاشیه خلیج فارس برای ایفای نقش در زنجیره ارزش جهانی هوش مصنوعی است. ابوظبی با تاسیس MGX قصد دارد خود را به عنوان یک پایتخت جهانی هوش مصنوعی معرفی کند و از این طریق به فناوریهای مرزی دسترسی پیدا نماید.
ساخت دیتاسنتری با بودجه ۱۰۰ میلیارد دلار بدون پیروی از دقیقترین استانداردهای مهندسی غیرممکن است. استارگیت بر پایه استانداردهایی بنا شده است که تضمینکننده تداوم سرویسدهی و ایمنی فیزیکی هستند.
شرکت فیدار کوثر به عنوان متخصص زیرساختهای دیتاسنتر، با ارائه خدماتی نظیر طراحی سیستمهای اعلان و اطفاء حریق، مانیتورینگ هوشمند و تستهای دورهای ژنراتور، به بومیسازی این استانداردها در ایران کمک میکند.
پروژه استارگیت یک سرمایهگذاری مشترک ۱۰۰ تا ۵۰۰ میلیارد دلاری بین مایکروسافت و OpenAI برای ساخت عظیمترین شبکه دیتاسنترهای هوش مصنوعی در جهان است. هدف این پروژه تامین قدرت محاسباتی لازم برای آموزش مدلهای AGI (هوش عمومی مصنوعی) است.
به دلیل مصرف برق در مقیاس گیگاوات (معادل برق مصرفی چندین میلیون خانه)، شبکههای برق سنتی توان تامین پایدار آن را ندارند. استفاده از راکتورهای مدولار (SMR) و همجوشی هستهای تنها راه تامین انرژی پاک و بدون وقفه برای این حجم از پردازش است.
دیتاسنترهای هوش مصنوعی دارای چگالی توان بسیار بالاتری هستند (تا ۲۰۰ کیلووات در هر رک) و به جای خنکسازی با هوا، به سیستمهای پیچیده خنکسازی مایع نیاز دارند. همچنین زیرساخت شبکه آنها برای جابجایی حجم عظیم داده با تاخیر کم بهینهسازی شده است.
سافتبنک مسئولیت تامین مالی و مدیریت سرمایهگذاری را بر عهده دارد، در حالی که انویدیا تامینکننده اصلی میلیونها پردازنده گرافیکی نسل جدید (مانند Blackwell) است که مغز متفکر این دیتاسنترها محسوب میشوند.
پروژه Stargate صرفاً یک حرکت تجاری نیست؛ بلکه آغاز عصر جدیدی در مهندسی تمدن است. وقتی مایکروسافت و OpenAI تصمیم میگیرند ۱۰۰ میلیارد دلار را به جای نرمافزار، روی بتن، فولاد، مس و سیلیکون سرمایهگذاری کنند، پیامی روشن به جهان مخابره میشود: قدرت در قرن ۲۱ در اختیار کسی است که «کارخانه هوش» را در اختیار داشته باشد.
این پروژه استانداردهای جدیدی را در صنعت دیتاسنتر تعریف میکند که از خنکسازی مایع اجباری تا استفاده از انرژی هستهای در محل را شامل میشود. برای متخصصان و شرکتهای فعال در حوزه زیرساخت، درک این تحولات به معنای بقا در بازار آینده است. دیتاسنترهای آینده دیگر فقط اتاقهای سرور سرد نیستند، بلکه موجودات زنده و هوشمندی هستند که با محیط اطراف خود در تعاملاند.
دنیای دیتاسنترها با سرعتی سرسامآور در حال تغییر است و پروژه استارگیت نوک پیکان این تحول بزرگ محسوب میشود. در حالی که غولهای جهانی در حال رقابت برای تصاحب گیگاواتها و ساخت ابرسازههای هوش مصنوعی هستند، برخورداری از زیرساختی استاندارد، پایدار و بهینه برای هر سازمان و کسبوکاری به یک ضرورت حیاتی تبدیل شده است.
شرکت فیدار کوثر، با تکیه بر سال ها تجربه و دانش فنی متخصصان مجرب خود، در کنار شماست تا پیچیدهترین پروژههای زیرساخت دیتاسنتر را از مرحله مشاوره و طراحی تا اجرا و نگهداری، مطابق با بالاترین استانداردهای جهانی (TIA-942 و BICSI) پیادهسازی کند. ما با ارائه راهکارهای نوین در زمینههای زیر، امنیت و پایداری دادههای شما را تضمین میکنیم:
همین امروز با کارشناسان ما در فیدار کوثر تماس بگیرید تا از مشاوره تخصصی رایگان بهرهمند شوید و اولین قدم را برای ساخت یک زیرساخت آیندهنگرانه و کارآمد بردارید. ما به شما کمک میکنیم تا از اشتباهات متداول در طراحی جلوگیری کرده و با بهینهترین هزینه، بالاترین بازدهی را تجربه کنید.
با فیدار کوثر، دیتاسنتر خود را به استانداردهای جهانی پروژه استارگیت نزدیک کنید.
بعد از ورود به حساب کاربری می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید
